Dwuelementowa składka zdrowotna

Od 2026 r. podstawą naliczania składki zdrowotnej będzie system dwuelementowy:
    • część stała (ryczałtowa) – 9% od 75% minimalnego wynagrodzenia,
    • część zmienna (procentowa) – płacona dopiero po przekroczeniu określonych progów dochodu lub przychodu.
Wysokość drugiej części zależeć będzie od formy opodatkowania:
    • skala podatkowa: 4,9% od nadwyżki dochodu ponad 1,5-krotność przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w IV kwartale roku poprzedniego
    • podatek liniowy: 4,9% od nadwyżki dochodu ponad 1,5-krotność przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w IV kwartale roku poprzedniego,
    • ryczałt ewidencjonowany: 3,5% od przychodów powyżej 3-krotności przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w IV kwartale roku poprzedniego,
    • karta podatkowa i osoby współpracujące: tylko część stała – 9% od 75% minimalnej płacy.

Koniec z odliczaniem składki

Ważną zmianą jest także likwidacja możliwości odliczania zapłaconych składek zdrowotnych od podatku dochodowego. Od 2026 r. przedsiębiorcy rozliczający się podatkiem liniowym, ryczałtem czy kartą podatkową nie będą mogli obniżyć swojego podatku o składki zdrowotne.

Kto zyska, a kto zapłaci więcej?

Nowy system ma być korzystny przede wszystkim dla przedsiębiorców osiągających niskie i średnie dochody, ponieważ w ich przypadku składka pozostanie na stosunkowo niskim, zryczałtowanym poziomie. Wyższe obciążenia odczują głównie osoby z dochodami znacznie przekraczającymi średnią krajową.

Aktywny Rodzic to nowe świadczenie pieniężne, które ma ułatwić rodzicom pogodzenie obowiązków rodzicielskich z pracą zawodową. Od 1 października 2024 roku rodzice dzieci w wieku do 3 lat mogą skorzystać z jednego z trzech świadczeń:

• aktywni rodzice w pracy – nowe świadczenie;
• aktywnie w żłobku – zastąpiło dofinansowanie do żłobka;
• aktywnie w domu – zastąpiło rodzinny kapitał opiekuńczy.

Świadczenia z programu Aktywny Rodzic przysługują bez względu na wysokość dochodów rodziny i nie podlegają egzekucjom komorniczym. Ponadto świadczenie jest nieopodatkowane.

Komu przysługują świadczenia?

Świadczenia z programu Aktywny Rodzic przysługują zamieszkałym w Polsce obywatelom polskim, obywatelom UE/EFTA, obywatelom Wielkiej Brytanii oraz pozostałym cudzoziemcom, o ile spełniają warunek legalnego pobytu w Polsce na podstawie karty pobytu z dostępem do rynku pracy albo na podstawie innego dokumentu potwierdzającego legalny pobyt i dostęp do rynku pracy. Świadczenia aktywni rodzice w pracy i aktywnie w domu nie przysługują obywatelom Ukrainy którzy przybyli do Polski w związku z działaniami wojennymi. Świadczenie aktywnie w żłobku przysługuje obywatelom Ukrainy, którzy przybyli do Polski w związku z działaniami wojennymi, jeżeli przebywali legalnie w Polsce jako osoby ze statusem „UKR” nieprzerwanie przez okres co najmniej 365 dni. Dotyczy to również dziecka obywatela Ukrainy, które ma status „UKR”.

Świadczenie aktywni rodzice w pracy

Świadczenie przeznaczone jest dla aktywnych zawodowo rodziców lub opiekunów na dziecko w wieku od 12. do 35. miesiąca życia. Świadczenie nie przysługuje na dziecko, które uczęszcza do przedszkola, żłobka, klubu dziecięcego lub jest pod opieką dziennego opiekuna.

Świadczenie aktywnie w żłobku

Świadczenie to przysługuje na dofinansowanie kosztów objęcia dziecka opieką w żłobku, klubie dziecięcym albo sprawowaną przez dziennego opiekuna. Dotyczy dzieci, które uczęszczają do żłobka, klubu dziecięcego lub są objęte opieką opiekuna dziennego. Świadczenie przysługuje do końca roku szkolnego, w którym dziecko skończy 3 lata, a gdy niemożliwe lub utrudnione jest objęcie dziecka wychowaniem przedszkolnym – do końca roku szkolnego, w którym skończy 4 lata.

Świadczenie aktywnie w domu

Świadczenie to przysługuje na każde dziecko w rodzinie, które skończyło 12 miesięcy, do ukończenia przez nie 35. miesiąca życia. Wniosek o świadczenie może złożyć rodzic dziecka (matka albo ojciec) oraz opiekun faktyczny. Świadczenie aktywnie w domu zastąpi rodzinny kapitał opiekuńczy (RKO).

Wysokość świadczeń

Świadczenie aktywni rodzice w pracy przysługuje w wysokości:

• 1500 zł miesięcznie na dziecko,
• 1900 zł miesięcznie – jeżeli dziecko ma orzeczenie o niepełnosprawności, łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki albo pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Świadczenie aktywnie w żłobku przysługuje w wysokości:

• 1500 złotych miesięcznie,
• 1900 złotych miesięcznie, jeżeli dziecko ma orzeczenie o niepełnosprawności, łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki albo pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji – nie więcej jednak niż wysokość opłaty rodzica za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna.

Świadczenie aktywnie w domu przysługuje w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko, niezależnie od tego, czy dziecko ma orzeczenie o niepełnosprawności.

Jak złożyć wniosek o świadczenia z programu Aktywny Rodzic?

Wnioski o świadczenia z programu Aktywny Rodzić można składać od 1 października 2024, wyłącznie elektronicznie poprzez platformę usług elektronicznych eZUS.

W marcu 2024 r. rząd przyjął projekt ustawy dotyczący tzw. „Wakacji od składek ZUS” . Mikroprzedsiębiorca będzie miał możliwość skorzystania ze zwolnienia z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne przez jeden wybrany miesiąc kalendarzowy w roku.

Nowe przepisy mają wejść w życie już w 1 października 2024 r.

Zgodnie z założeniami projektu, zwolnienie z obowiązku opłacania składek będzie przysługiwało płatnikowi prowadzącemu działalność gospodarczą i będącemu mikroprzedsiębiorcą w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców, tj. Zgodnie z ustawą, mikroprzedsiębiorcą jest podmiot, który w co najmniej jednym roku z dwóch ostatnich lat obrotowych spełniał łącznie następujące kryteria: 

1. zatrudniał średniorocznie mniej niż 10 pracowników oraz 
2. osiągnął roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz z operacji finansowych nieprzekraczający równowartości w złotych 2 milionów euro, lub sumy aktywów ich bilansów sporządzonych na koniec jednego z tych lat nie przekroczyły równowartości w złotych 2 milionów euro.

Zwolnieniem objęte będą składki na ubezpieczenia społeczne, tj. emerytalne, rentowe, wypadkowe, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, za wybrany miesiąc kalendarzowy, a także składka na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, jeżeli przedsiębiorca objęty był tym ubezpieczeniem w miesiącu złożenia wniosku oraz w miesiącu poprzednim.

Składki za miesiąc objęty zwolnieniem będą finansowane w całości z budżetu państwa za pośrednictwem ZUS. Zwolnienie z obowiązku opłacenia składek nie będzie wymagało zawieszenia działalności gospodarczej, a przedsiębiorca w danym okresie nadal będzie mógł uzyskiwać przychody.

Skorzystanie ze zwolnienia będzie wymagało złożenia wniosku w miesiącu kalendarzowym poprzedzającym miesiąc, który ma być objęty zwolnieniem.

Nie każdy przedsiębiorca skorzysta z nowej ulgi. Zwolnienie nie będzie przysługiwało m.in. osobie, która wykonywała w poprzednim lub w bieżącym roku kalendarzowym działalność gospodarczą na rzecz byłego pracodawcy.

Składki ZUS to jedno z najtrudniejszych zagadnień, z którymi borykają się zarówno rządzący jak i przedsiębiorcy. Po rewolucyjnych zmianach wprowadzonych „Polskim Ładem” obciążenia składkowe demotywują przedsiębiorców do dalszego prowadzenia biznesu. Problem dotyka firm, które na rynku funkcjonują już od kilku lat, a wielkość obrotów lub zysku z prowadzonej działalności nie pozwala im na korzystanie z ulg w opłacaniu składek. Główny problem stanowi jednak składka na ubezpieczenie zdrowotne, która od 1 stycznia 2022 roku stała się de facto dodatkowym podatkiem. Rząd zrezygnował z wprowadzenia zmian w tym zakresie w bieżącym roku podatkowym i zajął się ubezpieczeniami społecznymi. Czy wakacje od ZUS uratują budżet małej firmy?

Często spotykamy się z pytaniem, ile może zarobić osoba, która korzysta ze świadczeń emerytlano-rentowych. Zarówno przedsiębiorcy jak i osoby zatrudnione na podstawie umów o pracę lub umów cywilnoprawnych często obawiają się, że zbyt wysokie przychody mogą pozbawić ich prawa do emerytury lub renty, którą otrzymują z ZUS.

Kto może dorabiać bez obaw?

• Emeryci, którzy ukończyli powszechny wiek emerytalny, mogą dodatkowo zarabiać, prowadząc działalność gospodarczą lub podejmując zatrudnienie, bez żadnych ograniczeń. Obecnie powszechny wiek emerytalny wynosi 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn;
• Osoby, które mają prawo do emerytury częściowej;
• Osoby pobierające renty dla inwalidów wojennych, renty dla inwalidów wojskowych lub renty rodzinne po uprawnionych do tych świadczeń;
• Osoby pobierające rentę rodzinną jako świadczenie korzystniejsze od ustalonej emerytury z tytułu ukończenia powszechnego wieku emerytalnego.

Kiedy ZUS pomniejszy lub zawiesi świadczenie?

Osoby, które nie osiągnęły wieku emerytalnego, które chcą dodatkowo podjąć pracę zarobkową, muszą zweryfikować, czy ich przychody nie spowodują zmniejszenia lub zawieszenia wypłaty świadczenia przez ZUS. Aby nie narazić się na zmniejszenie wcześniejszej emerytury lub renty z tytułu niezdolności oraz renty rodzinnej, dodatkowy przychód nie może przekroczyć 70 % przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Jeżeli przychód przekroczy 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, ZUS zawiesi wypłatę świadczenia.

Limity zarobków, tak zwane kwoty graniczne, ogłaszane są przez ZUS raz na kwartał. W okresie od 01.09.2023 do 30.11.2023 kwota przychodu odpowiadająca:

• 70 % przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłoszonego za II kwartał 2023 r. wynosi 4904,10 zł – przychody powyżej tej kwoty wpłyną na zmniejszenie emerytury/renty;
• 130 % przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłoszonego za II kwartał 2023 r. wynosi 9107,50 zł – przychody powyżej tej kwoty będą oznaczać zawieszenie emerytury/renty.

Jakie zarobki spowodują, że ZUS zawiesi lub zmniejszy świadczenie?

Na to, czy ZUS zawiesi lub zmniejszy świadczenie, ma wpływ przede wszystkim przychód z działalności, która stanowi tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, tj.

• zatrudnienie na podstawie umowy o pracę;
• praca na podstawie umowy zlecenia;
• kontrakt menadżerski;
• umowa o dzieło zawarta przez emeryta lub rencistę ze swoim obecnym pracodawcą;
• prowadzenie działalności gospodarczej.

Za przychód, który przyrównujemy do kwoty granicznej, powodującej zawieszenie lub zmniejszenie świadczenia przyjmujemy co do zasady wynagrodzenie brutto z tytułu zatrudnienia i zawartych umów cywilnoprawnych. Dla osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą, przychód należy rozumieć jako podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, tj. kwotę, od której zobowiązane są opłacać składkę emerytalną, rentową oraz wypadkową.

Zmiany w przepisach dotyczących ulgi Mały ZUS Plus, zaproponowane przez Ministerstwo Rozwoju i Technologii, Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej oraz ZUS wejdą w życie 1 sierpnia 2023 r.

Mały ZUS Plus dedykowany jest przedsiębiorcom, których przychód z tytułu działalności gospodarczej uzyskany w poprzednim roku kalendarzowym nie przekroczył 120 000 zł. Ulga pozwala na opłacanie składek na ubezpieczenia społeczne od podstawy wymiaru niższej niż urzędowa. Składki obliczane są od podstawy wymiaru uzależnionej od wysokości dochodu osiągniętego w poprzednim roku kalendarzowym, nie niższej jednak niż 30 % minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Z ulgi skorzystają przedsiębiorcy, którzy w poprzednim roku kalendarzowym prowadzili działalność gospodarczą przez co najmniej 60 dni. Z Małego ZUS Plus wykluczone są firmy, które rozliczają się na podstawie karty podatkowej z jednoczesnym zwolnieniem sprzedaży od podatku VAT oraz te, które prowadzą także inną pozarolniczą działalność (np. jako wspólnik spółki jawnej). Z ulgi nie skorzysta także osoba, która wykonuje dla byłego lub obecnego pracodawcy to, co robiła dla niego jako pracownik w bieżącym lub poprzednim roku kalendarzowym.
Maksymalny okres korzystania z ulgi Małym ZUS Plus wynosi 36 miesięcy w ciągu ostatnich 60 miesięcy prowadzenia firmy.

Mały ZUS Plus przysługuje przedsiębiorcom od 1 lutego 2020 roku. Dla firm, które stosowały ulgę nieprzerwanie, od momentu wprowadzenia w życie przepisów, maksymalny okres 36 miesięcy zakończył się 31 stycznia 2023 r. Od lutego 2023 są więc zobowiązani do opłacania składek na ubezpieczenia społeczne z urzędowej podstawy wymiaru. Dla porównania, różnica między najniższą kwotą składek na ubezpieczenia społeczne, a kwotą z podstawy urzędowej wynosi w bieżącym roku około 1000 zł, co dla wielu małych firm może stanowić duże obciążenie.

Właśnie dla tych przedsiębiorców, którzy w roku 2023 utracili lub utracą prawo do korzystania z ulgi, rząd wydłuża możliwość korzystania z niej o kolejne 12 miesięcy. Przedsiębiorcy, którzy korzystają obecnie z Małego ZUS Plus i których przychód w roku poprzedzającym nie przekroczył 120 000 zł, będą mogli dłużej opłacać niższe składki na ubezpieczenia społeczne. Jeśli przedsiębiorca zakończył korzystanie z Małego ZUS-u Plus w 2023 r., ponieważ minęło już 36 miesięcy, ale nadal spełnia pozostałe warunki ustawowe, może zgłosić się do ZUS do 31 grudnia 2023 r. Od kolejnego miesiąca ponownie będzie mógł opłacać niższe składki.

Według danych szacunkowych, z Małego ZUS-u skorzystało już około 235 tysięcy osób.